Rusya, uçak tasarım süreçlerini radikal biçimde hızlandırmak ve maliyetleri düşürmek için yapay zekâ destekli mühendislik yazılımlarını test ediyor. GigaChat gibi modellerle yeni nesil savaş uçaklarının tasarımı kökten değişebilir.
Mühendislikte Yapay Zeka Devrimi: Rusya'dan Cüretkar Adım
Rusya, savunma sanayisinde adeta bir teknoloji sıçraması yapmaya hazırlanıyor. Ülkenin önde gelen havacılık şirketi Rusya Birleşik Uçak Şirketi (UAC), yeni nesil savaş uçaklarının tasarım süreçlerini hızlandırmak ve Ar-Ge maliyetlerini minimize etmek amacıyla yapay zekâ destekli mühendislik yazılımlarını mercek altına aldı. Su-57 ve Su-35 gibi efsanevi savaş uçaklarının yanı sıra MC-21 yolcu uçağı projelerinde de imzası bulunan UAC, bu yeni teknolojileri öncelikli olarak ele alıyor.
GigaChat ile Tasarım Süreçleri Yeniden Şekilleniyor
Şirketin yürüttüğü öncü çalışmalardan biri, Sberbank tarafından geliştirilen ve büyük ilgi gören GigaChat yapay zekâ modelinin, yeni bir uçağın konsept tasarımından itibaren kullanılmasına yönelik bir pilot projeyi kapsıyor. Bu kapsamda UAC, dijital mühendislik araçlarının sunduğu imkanlarla çok daha fazla tasarım alternatifini saniyeler içinde analiz etmeyi, mühendislik hesaplamalarını adeta zamanın ötesine taşıyarak hızlandırmayı ve mevcut uçak modellerinin daha gelişmiş versiyonlarını çok daha ekonomik koşullarda hayata geçirmeyi hedefliyor.
Mayıs 2026'da UAC Üst Yöneticisi Vadim Badekha tarafından duyurulan pilot proje, GigaChat'in özellikle üretken tasarım yeteneklerinden faydalanmayı amaçlıyor. İlk aşamada yapay zekânın, bir uçağın erken tasarım evrelerine ne denli katkı sağlayabileceğinin test edilmesi planlanırken, ilerleyen dönemlerde teknolojinin yapısal dayanıklılık ve aerodinamik performans hesaplamaları gibi daha karmaşık alanlarda da kullanılması öngörülüyor.
Aylarca Süren Hesaplamalar Günlere İndi
UAC Genel Tasarımcısı Sergey Korotkov, 13 Ekim'de yaptığı önemli açıklamalarda, yapay zekânın kontrollü ve somut mühendislik problemlerinin çözümüne yönelik kullanılması durumunda uçak tasarımında devrim yaratabileceğini belirtti. Dijital tasarım araçları, mühendislerin farklı gövde ve bileşen konfigürasyonlarını karşılaştırmasına, devasa veri kümelerini saniyeler içinde taramasına ve sayısız tasarım alternatifini değerlendirmesine olanak tanıyor. Bu sayede, geleneksel yöntemlerle haftalar hatta aylar sürebilen hesaplama süreçleri, artık sadece günler içinde tamamlanabiliyor. UAC'nin 16 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre, kabin içi ısı dengesi ve hidrolik ağlar gibi kritik uçak sistemlerine ait bazı analizler, dijital mühendislik sayesinde aylar yerine günler içinde sonuçlanıyor.
Ancak bu durum, yapay zekânın tek başına karmaşık bir uçak tasarımını tamamladığı anlamına gelmiyor. Temel strateji, mühendislerin kullandığı dijital modelleri ve hesaplama araçlarını geliştirerek tasarım sürecini daha verimli ve hızlı hale getirmek olarak özetleniyor. UAC'nin nihai hedefi, daha fazla tasarım seçeneğini çok daha kısa sürede değerlendirebilmek ve uçakların gelecekteki versiyonlarının tasarım maliyetlerini düşürmek.
Yerli Teknoloji Hamlesi ve MC-21'in Geleceği
Rusya'nın bu yerli mühendislik yazılımlarına yönelmesinde, 2022'deki olayların ardından birçok Batılı teknoloji devinin ülkeyi terk etmesi kritik bir rol oynadı. Dassault Systèmes, Siemens ve Autodesk gibi şirketlerin sunduğu yazılım hizmetlerinin kesilmesi, Rus havacılık sektörünü kendi ayakları üzerinde durmaya ve dijital altyapısını baştan aşağı yeniden inşa etmeye zorladı. UAC, tasarım stüdyolarındaki yaklaşık 4 bin mühendislik iş istasyonunu tamamen Rus yazılımlarıyla donattığını ve ürün yaşam döngüsü yönetiminde kullanılan kritik yazılım modüllerini başarıyla değiştirdiğini açıkladı. Bu dönüşüm, sadece lisanslı yazılımların yerini almakla kalmayıp, tasarım süreçlerinin tamamen yeni bir dijital altyapı üzerinde yeniden yapılandırılmasını da içeriyor.
Bu yerli yazılım hamlesi, Rusya'nın sivil havacılık alanındaki gecikmeleriyle de örtüşüyor. Özellikle MC-21 yolcu uçağının geliştirme ve sertifikasyon takvimi, Batı menşeli kritik bileşenlerin yerli alternatiflerle değiştirilme sürecinden olumsuz etkilendi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Haziran 2026'da MC-21 programının, özellikle kanat tasarımlarıyla ilgili yaşanan sorunlar nedeniyle yaklaşık iki yıl rötar yaptığını duyurmuştu. Rusya Başbakan Birinci Yardımcısı Denis Manturov ise tamamen yerli parçalarla üretilecek MC-21 versiyonunun sertifikasyonunun 2027 sonuna doğru tamamlanmasının hedeflendiğini bildirdi. Yapay zekâ destekli tasarım araçlarının bu süreci hızlandırması beklenmekle birlikte, sertifikasyon ve üretim takvimindeki gecikmelerin tamamen ortadan kalkması için daha fazla çabaya ihtiyaç duyulacak.
Yapay Zeka Askeri Uçak Tasarımını Nasıl Dönüştürecek?
UAC'nin yapay zekâya yönelik bu hamlesi, sadece sivil havacılıkla sınırlı kalmayacak. Şirketin Su-57 ve Su-35 gibi gelişmiş savaş uçakları programlarında da aktif rol alması göz önüne alındığında, yapay zekâ destekli dijital mühendislik altyapısının, şirketin tüm uçak programlarındaki tasarım ve modernizasyon faaliyetlerini kökten değiştireceği öngörülüyor. Yapay zekâ, mühendislerin farklı platform konfigürasyonlarını daha hızlı analiz etmesine, tasarım seçeneklerini karşılaştırmasına ve karmaşık mühendislik hesaplamalarını anlık olarak gerçekleştirmesine imkân tanıyacak. Bu sayede, yapısal dayanıklılık ve aerodinamik analizler gibi kritik disiplinler, tasarımın erken aşamalarından itibaren entegre edilerek çok daha optimize edilmiş ve güvenli hava araçları ortaya çıkabilecek. Mevcut pilot projenin doğrudan yeni bir savaş uçağı geliştirmeye yönelik olup olmadığı henüz netlik kazanmasa da, bu teknolojinin gelecekteki Rus savaş uçaklarının tasarımında belirleyici bir rol oynaması kaçınılmaz görünüyor.