İsrail Ekonomisi Derin Suda: Netanyahu'nun Savunma Bütçesi Fırtınası Ülkeyi Borç Batağına Sürüklüyor!
İsrail, çok cepheli savaşların ve devasa savunma harcamalarının gölgesinde mali bir darboğazla karşı karşıya. Başbakan Netanyahu'nun 95 milyar dolarlık yeni savunma bütçesi planı, ülkeyi riskli bir borç sarmalına itiyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu liderliğindeki hükümet, Ekim 2023'ten bu yana devam eden çatışmaların maliyetini karşılama telaşı içinde ekonomiyi tehlikeli bir borç batağına sürükleme riskiyle yüzleşiyor. Gelecek on yılı kapsayan ve ordunun kapsamlı bir şekilde yeniden yapılandırılmasını hedefleyen yaklaşık 95 milyar dolarlık savunma bütçesi planı, artan borç yükü ve zayıflayan mali istikrar endişelerini körüklüyor.
Netanyahu'nun 'Her Talebe Evet' Doktrini Ekonomiyi Sarsıyor
İsrail'in önde gelen yayın organlarından Yedioth Ahronoth'un ortaya çıkardığı bilgilere göre, Başbakan Netanyahu'nun İsrail'in güvenlik anlayışını kökten değiştiren, '2025–2026 Doktrin ve Politika Kılavuzları' başlıklı son derece gizli bir belge, mevcut durumun vahametini gözler önüne seriyor. Bu belgede Netanyahu, orduya farklı cepheler ve çeşitli senaryolar için sınırsız silahlanma talimatı vererek adeta 'ucu açık bir harcama listesi' oluşturdu. Belgenin temel mantığı, askeri kanattan gelen her türlü talebe istisnasız bir şekilde 'evet' demek olarak özetleniyor.
Savunma yetkililerinden edinilen bilgilere göre, Netanyahu'nun bu cömert politikasının potansiyel maliyeti 800 milyar şekele (yaklaşık 216 milyar dolar) kadar ulaşabiliyor. Bu devasa bütçe ihtiyacı, savunma bakanlığına sunulan ve maliyetleri biri 450 milyar şekel (yaklaşık 121,5 milyar dolar), diğeri ise 250 milyar şekel (yaklaşık 67,5 milyar dolar) olan iki farklı proje teklifiyle daha da belirginleşti. Yürütülen yoğun müzakereler sonucunda, Maliye ve Savunma bakanlıkları arasında 10 yıllık bir süreç için 350 milyar şekellik (yaklaşık 94,5 milyar dolar) bir bütçe konusunda uzlaşmaya varıldı. Bu bütçenin bir kısmı, iki yeni filo hava aracı alımını da içeren önemli kalemlerle birlikte geçen hafta bakanlık tedarik komitesinden onay aldı.
Borç Yükü ve GSYH Endişeleri Yükselişte
Bu devasa savunma harcamalarının İsrail ekonomisi üzerindeki etkileri şimdiden sarsıcı boyutlara ulaştı. İsrail Merkez Bankası Başkanı Amir Yaron, ülkenin mevcut durumda hızla artan bir borç yüküyle karşı karşıya olduğunu ve bu durumun uluslararası borç verenler nezdinde 'borç batağı' algısını güçlendirdiğini açıkça ifade etti.
Yaklaşık 95 milyar dolarlık bu yeni harcama planının yanı sıra, ABD'den alınan askeri yardıma olan bağımlılığı azaltma zorunluluğu da göz önüne alındığında, uzmanlar İsrail'in borç-gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) oranının 2035 yılına kadar yüzde 83'lere ulaşabileceği konusunda uyarıyor. Bu tahminler yapılırken, mevcut çatışmaların yakın zamanda sona ereceği gibi oldukça iyimser bir senaryo baz alınmış durumda. Ancak 2024'ün başından beri devam eden çatışmaların seyri, bu iyimser varsayımın ne kadar gerçekçi olduğu konusunda ciddi şüpheler uyandırıyor.
Çok Cepheli Savaşların Toplumsal Maliyeti Kapıda
Yedioth Ahronoth'un analizlerine göre, çatışmaların uzaması sadece can kayıpları ve halk üzerindeki derin psikolojik etkilerle sınırlı kalmayacak. Yedek askerlik sisteminin getirdiği maliyetler, kamu maliyesindeki ciddi tahribatlar ve genel ekonomik durgunluk, İsrail halkının yaşam kalitesi üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurmaya devam edecek.
Bu durum, İsrail'in hem askeri hem de ekonomik olarak çift cephede zorlu bir mücadeleye giriştiğini gösteriyor. Ülkenin mali geleceği, alınan kararların ve devam eden çatışmaların seyrine bağlı olarak belirsizliğini koruyor. Bu karmaşık denklemde, ekonomiyi istikrara kavuşturmak ve savunma gücünü sürdürmek arasındaki hassas dengeyi kurmak, Netanyahu hükümetinin önündeki en büyük sınav olacak.
Bu analiz, güncel gelişmelere dayanarak uzman görüşleri ve uluslararası raporlar doğrultusunda hazırlanmıştır.
Buse Aydın
Ekonomi & Finans Analisti
Bu yazı yazarımızın sitemizde yayınlanan köşe yazılarından biridir. Yazarımıza ait diğer tüm köşe yazılarına ve analizlere yukarıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.